Onbekende handen achter oude kerstballen
Een verhaal over de mensen die onze kerstbomen al generaties lang laten schitteren.
Wanneer ik een oude kerstbal in mijn handen heb, vraag ik me regelmatig af welk verhaal erachter schuilgaat. Bij welke gezinnen heeft deze kerstbal ooit in de boom gehangen? Wie waren die mensen? Hoe vierden ze kerst? En wie heeft deze kerstbal eigenlijk gemaakt?
Een huis vol met kerstballen
We gaan terug naar het Duitse Lauscha, waar in de 19e eeuw glazen kerstversieringen werden gemaakt. Dit kleine plaatsje in Thüringen groeide uit tot een belangrijk centrum voor de productie van kerstornamenten. Maar anders dan je misschien denkt, kwamen veel van deze prachtige ornamenten niet uit grote fabrieken. Ze werden gemaakt in kleine werkplaatsen, vaak gewoon bij mensen thuis. De armoede was groot en veel gezinnen verdienden hun inkomen met een eigen minifabriekje.
Onbekende handen
Binnen de gezinnen had vaak iedereen een eigen taak. Mannen en oudere zonen stonden bij hete gasbranders om glazen buizen tot kerstballen en figuren te blazen. Na het verzilveren van de binnenkant hielpen vrouwen en kinderen met het beschilderen en versieren. Ook het verwijderen van glazen stelen en bevestigen van ophangdopjes hoorde bij het productieproces. Vervolgens brachten de vrouwen vol kwetsbare kerstversieringen naar handelaren. Als je bedenkt hoeveel werk er in één kerstbal is gestoken en dat sommige exemplaren misschien zelfs twee wereldoorlogen hebben overleefd, kijk je toch anders naar zo'n oud ornament.
Achter al die schittering
Hoe romantisch het maken van glazen kerstballen ook klinkt, de werkelijkheid was vaak zwaar. Lange werkdagen waren niet ongebruikelijk. Ook kinderen en grootouders werkten mee. Het contrast is bijzonder. Terwijl ergens een gezin vol bewondering naar de schitterende kerstboom keek, hadden andere gezinnen urenlang gewerkt om die versieringen mogelijk te maken.
Meer dan alleen een oude kerstbal
Juist deze verhalen maken mijn liefde voor oude kerstballen groter. Tijdens mijn zoektocht voor Xmas Vintage kom ik regelmatig ornamenten tegen die meer dan honderd jaar oud kunnen zijn. Soms is de zilverlaag vervaagd, ontbreekt er verf of vertoont het glas sporen van ouderdom. Voor mij maakt dat ze niet minder mooi. Integendeel. Achter ieder ornament schuilt een geschiedenis. Van de handen die het maakten tot de gezinnen die het koesterden en misschien generaties lang doorgaven.
Een klein eerbetoon
De namen van de meeste makers zullen we nooit kennen. Maar hun werk is bewaard gebleven. Misschien hangt er deze kerst bij jou wel een ornament in de boom dat meer dan honderd jaar geleden door een van deze gezinnen is gemaakt. En dat is precies waarom ik zo van oude kerstballen houd.
Bronnen:
📌 Glas & Wissen (2020) – Der gläserne Lauschaer Christbaumschmuck. Beschrijving van het gezinswerk.
📌 Museen der Stadt Bamberg. Een tentoonstelling die specifiek aandacht besteedde aan vrouwen- en kinderarbeid.
📌 Duits Bundesarchiv. Historische achtergrond over de thuiswerkplaatsen en familiebedrijven.
Credits foto;s: Lauscha Glaskunst GmbH
Opmerkingen