De historische symboliek van de appel in de kerstboom

De appel speelde oorspronkelijk een belangrijke rol als kerstboomversiering en had een sterke symbolische betekenis, zowel in de Griekse mythologie (vruchtbaarheid en liefde) als in het christendom ('de boom van kennis').

Het paradijs, zonde, macht, hoop en de wereld 🌍 In de middeleeuwen stond de appel vooral symbool voor het paradijs, Adam en Eva, en daarmee ook voor verleiding, zondeval en een nieuw begin. Later werd de appel vanwege zijn betekenis ook gebruikt als ‘rijksappel’,  - een bol met kruis erop - wat de wereldlijke macht én de band tussen heerschappij en religie symboliseerde.  In de legende van de Drie koningen staat dat Melchior niet alleen 30 munten, goud, mirre en wierrook, maar ook een gouden appel als symbool van de wereld aan Jezus heeft geschonken.

Toekomstvoorspelling 🔮 In aansluiting op 'de boom van kennis' werd de appel in het volksgeloof gebruikt om de toekomst te voorspellen. Appelschillen werden gegooid en aan de hand van de vorm werden bepaalde conclusies getrokken. Ook het klokhuis van een appel werd gebruikt. Door de appel door te snijden, de pitjes te tellen of hun ligging te bekijken, dacht men aanwijzingen te krijgen over bijvoorbeeld liefde of geluk. Het waren vooral speelse vormen van bijgeloof.

De eerste glazen kerstbal 🎄 In de 19^e eeuw was het gebruikelijk om de kerstboom na kersttijd te laten staan. De bederfelijkheid van de appel was al snel een reden om hem door iets anders te vervangen wat eruit zag als een appel. Het waren de glasblazerijen in de regio Thüringen die, met de eerste beschilderde glazen vruchten en noten, de appel vervingen.

📌 Bronnen

• Segeth, Uwe‑Volker. Nostalgischer Weihnachtsschmuck. Augsburg: Battenberg Verlag, 1994. ISBN 978‑3‑89441‑188‑6. Een geïllustreerd overzicht van traditioneel en nostalgisch kerstornament, met historische beelden en details over oude kerstversiering.

• History of German Glass Christmas Ornaments – overzicht van hoe in Lauscha glasblazen kerstdecoraties ontstonden rond 1847.